Poni\u017cej komentarz praktyczny z LEXA <\/a>Autor: Krysi\u0144ska-Wnuk Lena<\/a><\/p>\n\n\n\n
<\/a> Szczeg\u00f3\u0142owa analiza poj\u0119cia mobbingu, ilustrowana licznymi przyk\u0142adami<\/em>. W komentarzu om\u00f3wiono tak\u017ce obowi\u0105zki pracodawcy dotycz\u0105ce przeciwdzia\u0142ania temu zjawisku i obszernie przedstawiono sankcje za ich niedope\u0142nienie.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> Mobbing<\/strong><\/em>– to termin, o kt\u00f3rym ostatnio g\u0142o\u015bno w prasie, radiu i telewizji a tak\u017ce<\/em> w towarzyskich rozmowach. Zawrotna kariera tego s\u0142owa spowodowa\u0142a, \u017ce u\u017cywa si\u0119 go w r\u00f3\u017cnych kontekstach czasem dla okre\u015blenia dyskryminacji, a czasem w sytuacjach niezwi\u0105zanych z danym poj\u0119ciem<\/em>.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a><\/a><\/a><\/a> Termin \u201emobbing<\/em>\u201d zosta\u0142 stworzony na pocz\u0105tku lat 80 XX wieku przez pracuj\u0105cego w Szwecji niemieckiego psychiatr\u0119 Heinza Leymana. U\u017cywany przez psycholog\u00f3w i socjolog\u00f3w na gruncie tych<\/em> nauk definiowany by\u0142 jako \u201eterror psychiczny, zaczepianie, izolowanie, obmawianie, nieprzyjazne wypowiedzi i zachowanie grupy os\u00f3b, albo osoby w stosunku do innej osoby lub grupy\u201d. Takie zachowania znamy z \u017cycia codziennego. Jednak\u017ce zgodnie z definicj\u0105 mobbingu, przedstawionych<\/em> w publikacjach tw\u00f3rcy tego poj\u0119cia, mobbingiem<\/em> s\u0105 opisane wy\u017cej zachowania je\u017celi zmierzaj\u0105 (maj\u0105 na celu) wy\u0142\u0105czenie danej osoby z zespo\u0142u zawodowego lub kole\u017ce\u0144skiego. Poj\u0119cie mobbing<\/em> pochodzi od s\u0142owa mob, kt\u00f3re t\u0142umaczy si\u0119 jako t\u0142um, zbiorowisko ludzi (mot\u0142och, gawied\u017a, t\u0142uszcza, ha\u0142astra. Oznacza tak\u017ce<\/em> grup\u0119 przest\u0119pcz\u0105, gang. Dawniej mianem mob okre\u015blano t\u0142um gotowy do dokonania samos\u0105du (linczu). S\u0142owo angielskie oznaczaj\u0105ce t\u0142um zamierzaj\u0105cy zlinczowa\u0107 zaczerpni\u0119te jest z \u0142aciny \u201emobile vulgus\u201d oznaczaj\u0105ce chwiejny t\u0142um.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a><\/a><\/a><\/a> Trudno\u015bci w przet\u0142umaczeniu ca\u0142ego arsena\u0142u zachowa\u0144, kt\u00f3re s\u0105 definiowane przez s\u0142owo mobbing<\/em> spowodowa\u0142y, \u017ce po raz pierwszy w Kodeksie pracy u\u017cyto obcoj\u0119zycznego sformu\u0142owania. Dotychczas ustawodawca dba\u0142, aby Kodeks pracy reguluj\u0105cy prawa i obowi\u0105zki pracodawc\u00f3w<\/em> i pracownik\u00f3w by\u0142 zrozumia\u0142y dla mo\u017cliwie szerokiego kr\u0119gu odbiorc\u00f3w. Unikano wi\u0119c zwrot\u00f3w \u0142aci\u0144skich ale tak\u017ce<\/em> niemieckich, francuskich, w\u0142oskich i angielskich – coraz cz\u0119\u015bciej u\u017cywanych w innych dziedzinach prawa. Jednak\u017ce s\u0142owo \u201emobbing<\/em>\u201d trudno przet\u0142umaczy\u0107 na j\u0119zyk polski. Wydaje si\u0119, \u017ce najbardziej zbli\u017cone by\u0142oby \u201en\u0119kanie\u201d czy te\u017c \u201eszykanowanie\u201d jednak\u017ce te sformu\u0142owania nie oddaj\u0105 \u201ecelu\u201d poddania danej osoby mobbingowi<\/em>, tj. wy\u0142\u0105czeniu jednostki z grupy.<\/p>\n\n\n\n <\/a>Definicja prawna powsta\u0142a na podstawie dorobku nauk psychologicznych i spo\u0142ecznych. W tych<\/em> naukach mobbing<\/em> definiowany jest jako terror psychiczny, zaczepianie, izolowanie, obmawianie, nieprzyjazne wypowiedzi i zachowanie grupy os\u00f3b, albo osoby w stosunku do innej osoby lub grupy b\u0119d\u0105ce dla odbiorcy niepo\u017c\u0105dane, nieprzyjemne, niepoprawne, poni\u017caj\u0105ce lub pogwa\u0142caj\u0105ce prawa cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> Zakres dzia\u0142a\u0144 uznanych za mobbing<\/em> mo\u017ce by\u0107 bardzo szeroki – od opowiadania anegdot i \u017cart\u00f3w na temat wybranej osoby a\u017c po agresj\u0119 fizyczn\u0105. Do dzia\u0142a\u0144 tego typu mo\u017cna zaliczy\u0107: ci\u0105g\u0142e nieuzasadnione krytykowanie, publiczne upokarzanie, oczernianie, nieodpowiednie \u017carty, obra\u017aliwe gesty, prowokuj\u0105ce zachowanie, ignorowanie, wyzywanie, gro\u017cenie, nie odzywanie si\u0119 oraz rozpowszechnianie plotek i rozpowiadania k\u0142amstw, izolowanie ofiary, utrudnianie jej komunikowania si\u0119 z otoczeniem, upokarzanie, dyskredytowanie, zastraszanie, a tak\u017ce<\/em> po przemoc fizyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> Do katalogu obowi\u0105zk\u00f3w pracodawcy<\/em> nale\u017cy tak\u017ce obowi\u0105zek przeciwdzia\u0142ania mobbingowi<\/em> \u2013 art. 94<\/a>3<\/sup><\/a> ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. \u2013 Kodeks pacy \u2013 dalej k.p. Zgodnie z definicj\u0105 zawart\u0105 w przepisach prawa pracy mobbing<\/em> oznacza dzia\u0142ania lub zachowania dotycz\u0105ce<\/em> pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegaj\u0105ce na uporczywym i d\u0142ugotrwa\u0142ym n\u0119kaniu lub zastraszaniu pracownika, wywo\u0142uj\u0105ce u niego zani\u017con\u0105 ocen\u0119 przydatno\u015bci zawodowej, powoduj\u0105ce lub maj\u0105ce na celu poni\u017cenie lub o\u015bmieszenie pracownika, izolowanie lub wyeliminowanie go z zespo\u0142u wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a><\/a><\/a><\/a> Mobbingiem<\/em> nazywamy wi\u0119c tylko dzia\u0142ania skierowane przeciwko pracownikowi. Inaczej, podmiotem wobec kt\u00f3rego stosowany jest mobbing<\/em> jest pracownik. Natomiast dla tego czy oceni\u0107 dane zachowania jako mobbing<\/em> nie jest istotne kto jest osob\u0105 stosuj\u0105c\u0105 mobbing<\/em>. Mo\u017ce by\u0107 ni\u0105 pracodawca<\/em>, osoba zarz\u0105dzaj\u0105ca w imieniu pracodawcy<\/em>, prze\u0142o\u017cony. Zdarza si\u0119 tak\u017ce<\/em> cz\u0119sto, \u017ce jest ni\u0105 inny pracownik lub pracownicy a nawet klient.<\/p>\n\n\n\n <\/a>Jest to istotne rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy definicj\u0105 prawn\u0105 a poj\u0119ciem mobbingu<\/em> w naukach spo\u0142ecznych i psychologii, gdzie osob\u0105 poddan\u0105 mobingowi<\/em> mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce pracodawca<\/em>.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> Dla ustalenia czy mamy do czynienia z mobbingiem<\/em> i ewentualnych roszcze\u0144 z tego tytu\u0142u przys\u0142uguj\u0105cych pracownikowi znaczenie ma definicja tego zjawiska<\/em> zawarta w kodeksie pracy. Na jej podstawie mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 kilka charakterystycznych cech mobbingu<\/em>:<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a><\/a> 1.<\/strong> Mobbing<\/em> polega na dzia\u0142aniu <\/strong>dotycz\u0105cym<\/strong><\/em> pracownika lub skierowanym przeciwko pracownikowi<\/strong>. Takie same zachowania skierowane przeciw innym osobom lub co si\u0119 zdarza czasem w praktyce gdy takie dzia\u0142ania s\u0105 skierowane przeciw pracodawcy<\/em> lub prze\u0142o\u017conemu nie b\u0119d\u0105cemu pracownikiem nie mieszcz\u0105 si\u0119 w kodeksowej definicji mobbingu<\/em>. Pracodawca<\/em> nie mo\u017ce dochodzi\u0107 swych praw na podstawie przepis\u00f3w k.p.<\/a>, a jedynie na podstawie kodeksu cywilnego jako naruszenie d\u00f3br osobistych.<\/p>\n\n\n\n <\/a>Przyk\u0142ad<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/a>Prze\u0142o\u017cony wydaje pracownikowi sprzeczne polecenia, nak\u0142ada zbyt du\u017c\u0105 liczb\u0119 zada\u0144 wyznaczaj\u0105c termin niemo\u017cliwy obiektywnie do dotrzymania. Zachowanie prze\u0142o\u017conego prowadzi do wyobcowania i wyizolowania pracownika z grupy. Powoduje to, \u017ce pracownik ca\u0142y czas pracuje w stresie i napi\u0119ciu, co mo\u017ce doprowadzi\u0107 do powstania niekt\u00f3rych chor\u00f3b, np. wrzod\u00f3w. Je\u017celi u pracownika nast\u0105pi rozstr\u00f3j zdrowia b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 si\u0119 domaga\u0107 od pracodawcy<\/em> zado\u015b\u0107uczynienia, poniewa\u017c zachowania prze\u0142o\u017conego mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako mobbing<\/em>.<\/p>\n\n\n\n <\/a>2.<\/strong> Charakterystycznym elementem mobbingu<\/em> jest brak uchwytnych i racjonalnych przyczyn,<\/strong> kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142y konflikt. Pracownik jest prze\u015bladowany bez powodu lub z b\u0142ahego powodu. Cechy osoby prze\u015bladowanej nie wydaj\u0105 si\u0119 prze\u015bladowcom istotne, niech\u0119\u0107 do ofiary nie ma charakteru racjonalnego (jak np. przy dyskryminacji, gdzie podstaw\u0105 okre\u015blonych zachowa\u0144 jest p\u0142e\u0107, narodowo\u015b\u0107, wyznanie, pogl\u0105dy polityczne – czyli \u201epodstawy obiektywne\u201d).<\/p>\n\n\n\n <\/a>Przyk\u0142ad<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/a>Pan Jan by\u0142 pracownikiem starszym, troch\u0119 zdziwacza\u0142ym. Pracowa\u0142 w zak\u0142adzie od lat. Wszyscy go lubili. Jednak\u017ce z racji jego dziwnego zachowania koledzy opowiadali o nim z\u0142o\u015bliwe \u017carty i anegdoty. Z czasem z\u0142o\u015bliwo\u015bci sta\u0142y si\u0119 dla pana Jana coraz bardziej dokuczliwe. Reagowa\u0142 rozpaczliwym oburzeniem, czym jedynie prowokowa\u0142 coraz ostrzejsze zachowania ze strony innych pracownik\u00f3w. W ko\u0144cu zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107, \u017ce jest dziwakiem, kt\u00f3ry nie radzi sobie z prac\u0105 w zespole. Takie zachowania mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako mobbing<\/em>.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> 3.<\/strong> Opisane wy\u017cej dzia\u0142ania s\u0105 traktowane jako mobbing<\/em> gdy s\u0105 uporczywe<\/strong>. Za<\/em> dzia\u0142ania uporczywe uwa\u017ca si\u0119 dzia\u0142ania stale si\u0119 powtarzaj\u0105ce i to w nied\u0142ugich odst\u0119pach czasu odczuwanych przez pracownika jako sta\u0142o\u015b\u0107 okre\u015blonych zachowa\u0144. Na podstawie bada\u0144 przeprowadzanych przez psycholog\u00f3w przyjmuje si\u0119, \u017ce aby mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 o ci\u0105g\u0142o\u015bci zachowa\u0144 musz\u0105 one zachodzi\u0107 nie rzadziej ni\u017c raz na tydzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a><\/a><\/a> 4.<\/strong> Dzia\u0142ania przykre dla pracownika mog\u0105 by\u0107 kwalifikowane jako mobbing<\/em> tylko je\u017celi s\u0105 d\u0142ugotrwa\u0142e<\/strong>. Jest to zwrot niedookre\u015blony. Dzia\u0142ania mo\u017cna uzna\u0107 za<\/em> d\u0142ugotrwa\u0142e je\u017celi trwaj\u0105 co najmniej kilka miesi\u0119cy. Czasami w opracowaniach przyjmuje si\u0119, \u017ce dzia\u0142ania skierowane przeciwko pracownikowi musz\u0105 trwa\u0107 co najmniej p\u00f3\u0142 roku aby mog\u0142y by\u0107 zaklasyfikowanie jako mobbing<\/em>. Dlatego te\u017c nie mo\u017cna uzna\u0107 za mobbing<\/em> jednorazowego wy\u0142adowania z\u0142o\u015bci prze\u0142o\u017conego na podw\u0142adnym pracowniku, nawet je\u017celi jest to zachowanie naganne.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> 5.<\/strong> O tym<\/em>, czy dane dzia\u0142ania mog\u0105 by\u0107 uznane za mobbing<\/em> decyduje tak\u017ce<\/em> ich cel<\/strong>. Gdy dzia\u0142ania podejmowane przeciwko pracownikowi maj\u0105 na celu izolowanie go lub wyeliminowanie<\/strong> z zespo\u0142u wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o mobbingu<\/em>. Cz\u0119sto w praktyce stosowane jest odbieranie zada\u0144 i nie powierzanie nowych aby podkre\u015bli\u0107, \u017ce dany pracownik nie jest ju\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 zespo\u0142u i nie jest w nim potrzebny.<\/p>\n\n\n\n <\/a>Przyk\u0142ad<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a><\/a><\/a><\/a> Pracownik pracowa\u0142 kilka lat w dziale sprzeda\u017cy. Wszystko \u201esz\u0142o normalnie\u201d, raz mia\u0142 lepsze wyniki a czasem gorsze. Po pewnym czasie pracodawca<\/em> nie przydziela\u0142 mu nowych zada\u0144. Nast\u0119pnie zacz\u0119to temu<\/em> pracownikowi odbiera\u0107 tak\u017ce<\/em> te zadania, kt\u00f3re wcze\u015bniej wykonywa\u0142 – obs\u0142ug\u0119 dobrze mu znanych klient\u00f3w. Pracownik przesiadywa\u0142 wi\u0119c w pracy nie maj\u0105c niczego konkretnego do zrobienia. Szeptano o \u201eprzeznaczeniu pracownika do zwolnienia\u201d. W ten<\/em> spos\u00f3b pokazywano mu, \u017ce nie jest ju\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 zespo\u0142u. Takie dzia\u0142ania mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 jako mobbing<\/em>. Je\u017celi pracownik z powodu mobbingu<\/em> rozwi\u0105\u017ce umow\u0119 o prace to ma prawo dochodzi\u0107 od pracodawcy<\/em> odszkodowania z tego tytu\u0142u.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> Oczywi\u015bcie zgodne z prawem dzia\u0142ania podj\u0119te w celu zwolnienia pracownika, np. wypowiedzenie mu umowy o prac\u0119 nie mog\u0105 by\u0107 traktowane jako mobbing<\/em>. Jest to bowiem wykonywanie uprawnie\u0144 pracodawcy<\/em>. Ponadto, nie mo\u017cna przypisa\u0107 mu cech d\u0142ugotrwa\u0142o\u015bci i sta\u0142o\u015bci bowiem jest to dzia\u0142anie jednorazowe.<\/p>\n\n\n\n <\/a>Przyk\u0142ad<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a><\/a> Pracodawca<\/em> wypowiedzia\u0142 pracownikowi umow\u0119 o prac\u0119 uzasadniaj\u0105c j\u0105 nisk\u0105 wydajno\u015bci\u0105 pracownika i jego niesolidn\u0105 prac\u0105. Nie mo\u017cna uzna\u0107 tego wypowiedzenia za mobbing<\/em>. Pracodawca<\/em> zgodnie z prawem mo\u017ce zwolni\u0107 pracownika, kt\u00f3ry nie odpowiada jego oczekiwaniom.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/a> 6.<\/strong> Katalog os\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 dopu\u015bci\u0107 zachowa\u0144 mobbingowych w stosunku do pracownika jest szeroki. Mog\u0105 to by\u0107: prze\u0142o\u017ceni, wsp\u00f3\u0142pracownicy, osoby trzecie przebywaj\u0105ce w miejscu pracy, np. osoby wykonuj\u0105ce prace na podstawie um\u00f3w cywilnoprawnych lub nawet klienci. Bez wzgl\u0119du na to, kto w pracy by\u0142 osob\u0105 mobbinguj\u0105c\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi <\/strong>pracodawca<\/strong><\/em> i przeciw niemu pracownik kieruje roszczenie o zado\u015b\u0107uczynienie za<\/em> doznan\u0105 krzywd\u0119. Pracownik ma roszczenie przeciwko pracodawcy<\/em> niezale\u017cnie kto dopuszcza si\u0119 mobbingu<\/em>, poniewa\u017c to na pracodawcy<\/em> ci\u0105\u017cy obowi\u0105zek<\/em> zapewnienia \u015brodowiska wolnego od mobbingu<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Mia\u0142am dawno temu tak\u0105 spraw\u0119. Obecnie te\u017c konsultowa\u0142am przypadek ze znajom\u0105 specjalistk\u0105 prawa pracy i mi napisa\u0142a: „tak naprawd\u0119 te sprawy o mobbingu trudno przepchn\u0105\u0107 przez s\u0105d musia\u0142aby mie\u0107 dobre dowody i to pisemne jakie\u015b sms czy email i powinno to by\u0107 przez jaki\u015b d\u0142u\u017cszy czas . Ja mia\u0142am kilka spraw, ale powiem szczerze \u017ce …<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.vindextczew.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mobbing-1-1024x927.jpg\")
<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
![mobbing<\/a>](\"http:\/\/www.vindextczew.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mobbing.jpg\"){kind=link}